ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੀ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਟਰੱਕ ਦਿੱਤੇ

“ਫਾਸਟ ਫਾਰਵਰਡ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ, ਮੈਂ ਬੋਸਟਨ ਕੰਸਲਟਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਹੇ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਜੋ ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਪੰਜਾਬ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾਏ।

ਮੈਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਰੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ, ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਮ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਟਰੱਕਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ (ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟਰੱਕਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਹਾਵੀ ਹਨ) –

ਜਨਾਬ, ਟਾਟਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਲ ਐਨੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ? ਭਾਰਤ ਬੈਂਜ਼ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਲੇਲੈਂਡ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਰੀ ਛੋਟ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸੱਜਣ ਨੇ ਕੁਝ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੀ ਇੱਕ ਠੰਡੀ ਰਾਤ ਦੇ ਨਾਭੁੱਲਣ-ਯੋਗ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ – ਇੱਕ ਰਾਤ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਉਸਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਲੈ ਗਈ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਨਿੱਜੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਟਰੱਕ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜ ਜੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੇਟ ਭਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਸੜ ਗਿਆ। ਉਹ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਧੂੜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਟਰੱਕ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ। ਉਹ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਟਰੱਕ ਗੁਆ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਟਰੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕਦੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਬੱਸ ਇਹਨਾਂ ਟਰੱਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਕਰਿਆ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਨਮ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ, ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਟਾਟਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ – ਇਹ ਉਸਦੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਹੈ।”